GDAŃSK

Początki miasta sięgają X wieku. W źródłach pisanych nazwa Gdańsk pojawiła się w 999 roku w "Vita Sancti Adalberti"- "żywot św. Wojciecha" jako urbs Gyddanyzc. W 997 roku biskup Wojciech przybył do miasta wraz z wojownikami Chrobrego i ochrzcił mieszkańców. W tamtym czasie Gdańsk był własnością książąt kaszubskich. Mieścił się na wysepce na Motławie o pow. 2 ha. Był to wówczas gród bardzo silny. w centrum stał gród książęcy który był ogrodzony dodatkowym wałem. Pozostała część osady składała się z małych chat. Ludność zajmowała się głównie rzemiosłem i rybołówstwem. Wyspę z lądem łączył most przechodzący nad kanałem portowym.

W ciągu kolejnych wieków Gdańsk bardzo szybko się rozwijał. Rozrastał się port o którym juz wiele pisano od roku 1148. W pierwszej połowie XIII wieku w Gdańsku osiedlono dominikanów, sprowadzonych przez księcia Świętopełka Wielkiego. W 1263 roku Gdańsk otrzymał prawa miejskie, co spowodowało jeszcze szybszy rozwój portu , handlu i rybołówstwa. Miasto rozrastało się w szybkiem tempie i w końcu przeszło na stały ląd. W 1292 roku Mściwoj II przekazał Gdańsk wraz z całym pomorzem Przemysłowi II, a po jego śmierci miasto znalazło się pod panowaniem Władysława Łokietka.
XIV wiek juz nie był taki "kolorowy". W 1308 roku miasto opanowali Krzyżacy, niszcząc je i mordując ludzi. Sprowadzono wówczas osadników niemieckich, którzy założyli miasto dostając przywilej lokacyjny. Konflikty społeczne, narodowościowe były przyczyną wielu powstań, które były brutalnie tłumione przez Krzyżaków.
W 1440 roku Gdańsk przystąpił do Związku Pruskiego jednak 14 lat poźniej powstanie spowodowało, że miasto wróciło do Polski.

Przez następne wieki miasto rozwijało się i rosło. Pomocne w tym były przywileje nadane przez Kazimierza Jagellończyka. Rozwinął sie handel zagraniczny i kontakty z innymi krajami. W XVI i XVII wieku Gdańsk był największym ośrodkiem produkcyjnym w ówczesnej Polsce. Produkowano broń, meble, rozwinął się też przemysł włókienniczy. 1793 rok - miasto włączono do Prus. do upadku przyczyniły się również wojska napoleońskie. 1807--1815 - Gdańsk był Wolnym Miastem, a po Kongresie Wiedeńskim ponownie wrócił do Prus. XIX wiek przyniósł rozbudowę portu i całego miasta. Zniesiono cła i wybudowano linię kolejową do Warszawy i Berlina, co pomogło w rozwoju handlu.

1 IX 1939 roku - to jedna z najgorszych dat w historii Polski. Gdańsk stał się pierwszą ofiarą ataku Hitlera. Nad ranem Niemcy zaatakowali Westerplatte. Zdobyli całe miasto i włączyli je do III Rzeszy. Przez 6 lat wojny wymordowano przedstawicieli inteligencji, działaczy polskich ogranizacji, śmierć poniosły dziesiątki tysięcy mieszkańców. Miasto zostało straszliwie zniszczone a Starówka legła w gruzach blisko w 80%. Na szczęście miasto zostało szybko odbudowane i możemy dzisiaj cieszyć się wspaniałością Starówki. Gdańskie Stare Miasto jest jednym z najpiękniejszych w Europie i na świecie. Walka o polskość, o zachowanie tożsamości nadała temu miastu wyjątkowy charakter. Gdańsk po prostu trzeba zobaczyć.

Poniżej mapka Starego Miasta

Starówka w Gdańsku
Mapka pochodzi z serwisu trojmiasto.pl


NAJWAŻNIEJSZE ZABYTKI
- ZESPÓŁ KOŚCIOŁA NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY - obejmuje kościół i 3 budynki. Wzniesiony w XII wieku w stylu gotyckim obecnie jest największym (zbudowanym z cegły)kościołem w Polsce i jednym z największych w Europie.

- ŻURAW - najbardziej znany chyba zabytek miasta. Jest to średniowieczny, gotycki dźwig portowy. Podziwiać go można nad Motławą.

- ZŁOTA BRAMA - zbudowana w XVII wieku stoi przy wjeździe na ul. Długą.

- ZIELONA BRAMA - została wzniesiona w XVI wieku. Obecnie jest zakończeniem głównej części traktu królewskiego, a z racji wyglądu nazywana jest czasami Luwrem Gdańskim.

- ARSENAŁ GDAŃSKI - wspaniały renesansowy styl, warto obejrzeć.

- RATUSZ - pochodzi z XVI wieku. wieża ma wysokość 81 metrów. Obecnie w ratuszu mieści się Muzeum Miasta Gdańska.

- DWÓR ARTUSA - jego nazwa wywodzi się od legendarnego króla celtyckiego - Artusa. Przed budynkiem stoi słynna fontanna Neptuna z kamienia i brązu. Stanowią one symbol starówki.

- ZESPÓŁ KLASZTORNY CYSTERSÓW W OLIWIE - składa się z kościoła, Nowego Pałacu, Starego Pałacu, szafarni, palmiarni, Groty Szeptów, Spichlerza Opackiego i stajni.

- KATEDRA OLIWSKA - koniecznie trzeba ja zobaczyć z racji wspaniałych i największych organów, których dźwięk jest wprost niewiarygodny.

Słów kilka o zabytkach
Kościół św. Mikołaja - najstarszy kościół Gdańska, powstał u schyłku XII wieku, a w 1227 r. przekazany przez pomorskiego Księcia Świętopełka zakonowi Dominikanów, sprowadzonemu przez św. Jacka Odrowąża. Wraz z klasztorem istniał od 1348 r. Ta gotycka budowla jako jedyna nie uległa zniszczeniu w trakcie wojny. We wnętrzu zachowało się bogate wyposażenie wczesnobarokowe.

Kaplica Królewska powstała z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego jako tymczasowa kaplica katolicka dla wiernych z parafii Kościoła Mariackiego. Jest dziełem gdańskiego budowniczego Barthela Ranischa. Powstała w latach 1678-1681, według projektów architekta królewskiego Tylmana z Gameren. Barokowe rzeźby fasady wykonał Andreas Schlüter.

Ulica Długa i Długi Targ tworzą Trakt Królewski i należą do najpiękniejszych ulic Gdańska. Biegną prostopadle do Motławy od Złotej Bramy do Zielonej Bramy. Mieszkali tu najzamożniejsi patrycjusze gdańscy i niemal każda kamienica ma swoją własną ciekawą historię. Najstarsze zachowane domy powstały już w średniowieczu, ale większość zabudowy pochodzi z czasów nowożytnych.

Wielki Młyn zbudowany w poł. wieku XIV na kanale Raduni, był największą inwestycją krzyżacką w Gdańsku. Łączył trzy funkcje młynu, magazynu i piekarni.

Brama Zielona Zanim wzniesiono tę reprezentacyjną budowlę, stała tu najstarsza gdańska brama Kogi, pochodząca z XIV w. W latach 1564-1568 rozebrano ją i zbudowano zachowany do dziś budynek. Brama zbudowana została w latach 1568-1571 przez Regniera z Amsterdamu i Hansa Kramera z Drezna, z przeznaczeniem na siedzibę monarchów wizytujących miasto.

Park Oliwski Park Oliwski powstał w XVIII w. na terenie dawnych ogrodów klasztornych. W Parku Oliwskim obecne są okazy roślin sprowadzonych niemal z całego świata. Podziwiać tu można wspaniałe, założone w 1920 roku alpinarium, oranżerię, grotę i kaskadę oraz posadzoną jeszcze w XVII w. aleję grabową.

Ulica Mariacka jest niewątpliwie jedną z najpiękniejszych ulic Gdańska. Prowadzi od kościoła Mariackiego do Długiego Pobrzeża, a zamyka ją średniowieczna Brama Mariacka. Jest wspaniałym przykładem dawnej zabudowy gdańskiej. Malownicza i niepowtarzalna sceneria tej ulicy od wieków inspirowała pisarzy i malarzy, rzeźbiarzy.

Kościół Mariacki Kościół Najświętszej Marii Panny, powstawał w kilku etapach w latach 1343-1502. We wnętrzu znajduje się wiele doskonałych dzieł sztuki średniowiecznej i barokowej, m.in. kamienna Pieta z roku ok. 1410, kopia Sądu Ostatecznego namalowanego przez Hansa Memlinga w roku 1472, zegar astronomiczny wykonany w latach 1464-1470 przez Hansa Düringera czy ołtarz główny powstały w latach 1510-1517. Długość budowli wynosi 105 m; wysokość wieży 77,6 m; sklepienia sięgają do 29 m ponad posadzkę.

Kościół św. Katarzyny Najstarszy kościół parafialny Starego Miasta, wzniesiony w latach 1227-1239 z fundacji książąt gdańsko-pomorskich i znacznie rozbudowany w XIV wieku. Do 1944 roku kościół zachwycał wyposażeniem pełnym zabytków gotyckich, manierystycznych i barokowych. W 1945 roku uległ zniszczeniu. Obecnie zabytek został w całości odrestaurowany. Wewnątrz warto zobaczyć obrazy Antona Möllera i Izaaka van den Blocke'a. Tutaj też znajduje się płyta nagrobna z 1659 r. słynnego astronoma Jana Heweliusza. Na 76-metrowej wieży kościelnej zamontowany jest pięknie brzmiący carillon.

Brama Wyżynna otwiera tak zwaną Drogę Królewską prowadzącą ulicami Długą i Długim Targiem do Bramy Zielonej. Została zbudowana przez Hansa Kramera z Saksonii jako element nowożytnych fortyfikacji wzniesionych w latach 1574-1576 wzdłuż zachodniej granicy miasta. Początkowo ceglana, w 1588 r. uzyskała swój dzisiejszy kształt dzięki przebudowie, przeprowadzoną przez Flamandczyka Willema van den Blocke.

Złota Brama zbudowana w latach 1612 - 1614 według projektu Abrahama van den Blocke'a w stylu renesansowym. Kamienne rzeźby attyki z 1648 r. wykonał Piotr Ringering. Są one alegorycznym przedstawieniem cnót obywatelskich Roztropności, Sprawiedliwości, Pobożności i Zgody. Do Złotej Bramy przylega Dwór Bractwa św. Jerzego, zbudowany przez J.Glotau'a w latach 1487-1494.

Złota Kamienica to jeden z najpiękniejszych budynków gdańskich. Została wzniesiona dla burmistrza Jana Speymanna, bogatego kupca i światłego mecenasa sztuk oraz jego żony Judyty z Bahrów. Powstała przed 1609 r., według projektu Abrahama van den Blocke'a, który był także autorem części wystroju rzeźbiarskiego, ukończonego do 1618 r.

Dwór Artusa po pożarze powstałego w XIV w. budynku, obecny kształt zyskał w 1477 r. Fasada przebudowana została przez Abrahama van den Blocke'a. Manierystyczny portal zdobią medaliony z portretami królów. Reprezentacyjne wnętrze Dworu mieści ogromny, wysoki na 12 m renesansowy piec kaflowy, dzieło Georga Stelzenera z połowy XVI w., ozdobiony kaflami malowanymi przez mistrza Josta, na których przedstawiono portrety wybitnych ówczesnych władców europejskich, herby oraz personifikacje cnót i planet.

Katedra Oliwska Kościół pod wezwaniem Trójcy Świętej, Najświętszej Marii Panny i św. Bernarda został wzniesiony jako świątynia cysterska w XIII w. Po wielkim pożarze w 1350 r. odbudowano go w formach gotyckich i bez większych zmian przetrwał do dziś. Gotyckie wyposażenie kościoła spłonęło w 1577 r., a to, które można podziwiać dziś, powstało w okresie baroku. Katedra jest trzynawową sklepioną bazyliką, zbudowaną na rzucie łacińskiego krzyża. Katedra Oliwska mierzy 107 m i jest najdłuższym kościołem w Polsce. Wspaniałą ozdobę Katedry stanowi rokokowy prospekt organowy z lat 1763-1788. Organy w chwili powstania uchodziły za największe w Europie.

Żuraw nad Motławą pełniący funkcję dźwigu portowego i zarazem bramy miejskiej, obecną formę uzyskał w latach 1442-1444 (kiedy to po kolejnym pożarze drewnianej dotąd budowli ówczesny burmistrz gdański Henryk Vorrath poddał pomysł budowy ceglanych baszt. Udało mu się uzyskać akceptację sprawującego wówczas w Gdańsku władzę zakonu krzyżackiego). W jego wnętrzu znajdowało się ogromne drewniane koło poruszane siłą ludzkich nóg. Dźwig służył nie tylko do przeładunku, ale również do stawiania masztów okrętowych. Przy pomocy Żurawia przeładowywano najcięższe towary: beczki z winem i piwem, kamienie młyńskie, wiązki metalu itd. Górne koła służyły przede wszystkim do osadzania masztów na statkach budowanych w stoczni i stawiania masztów na statkach wiślanych. W XIX w., po wybudowaniu Nowego Portu, Żuraw miał coraz mniej pracy, czasami używano go np. do wymiany śrub w małych stateczkach. Po powojennej odbudowie w 1961 r. Żuraw stał się pierwszą siedzibą Centralnego Muzeum Morskiego. W 1962 r. została tu otwarta wystawa pt. "Spław wiślany w dawnych wiekach".

Fontanna Neptuna stojąca od 1633 r. przed Dworem Artusa jest symbolem Gdańska. Inicjatorem jej powstania był burmistrz Gdańska Bartłomiej Schachmann. Postać Neptuna nawiązuje do związków Gdańska z morzem. Wykonali ją Peter Husen i Johann Rogge, a odlana została w 1615 roku w Augsburgu. Otaczająca ją wspaniała krata pochodzi z 1634 r. W latach 1757-1761 Johann Karl Stender przekształcił w duchu rokoka misę i cokół fontanny, dodając całą kolekcję stworów morskich.

Ratusz Głównego Miasta budowany był od 1379 do 1492 roku. Hełm wieży o wysokości 80 m, stworzony przez mistrza Dirka Danielsa z Zelandii, wieńczy metalowy, złocony posąg króla Zygmunta Augusta. Trzy skrzydła obecnego dziedzińca ukończono w 1593-96 r. Wnętrza utrzymane są w stylu manieryzmu niderlandzkiego. Ratusz Starego Miasta zbudowlany w latach 1587-1595 przez Antoniego van Obbergena. We wnętrzu zachowały się alegoryczne XVII-wieczne obrazy, na ścianach - Adolfa Boya, na stropie - Hermana Hana.

Katownia Wieża Więzienna wraz z Katownią stanowią średniowieczny zespół przedbramia ulicy Długiej. Katownia przebudowana została w r. 1593 przez Flamanda, Antoniego van Obberghena, natomiast Wieża Więzienna podwyższona została do dzisiejszego stanu w latach 1508-1509 przez Michała Enkingera.

Poniżej kilka starych rycin przedstawiających Gdańsk.








Wykaz ważniejszych dat w historii Gdańska
997 - Pierwsza wzmianka o Gdańsku w "Żywocie św. Wojciecha"
1263 - Gdańsk otrzymuje prawa miejskie
1308 - Zajęcie Gdańska przez Krzyżaków
1361 - Gdańsk staje się członkiem Związku Miast Hanzeatyckich
1410 - Po bitwie grunwaldzkiej mieszkańcy Gdańska składają hołd królowi Władysławowi Jagielle, miasto otrzymuje przywileje królewskie
1440 - Przystąpienie Gdańska do Związku Pruskiego
1454 - Wypowiedzenie posłuszeństwa Zakonowi Krzyżackiemu przez Związek Pruski.Wydanie aktu inkorporacji Gdańska i Pomorza do Polski przez Kazimierza Jagiellończyka
1525 - Reformacja. Gdańsk staje się miastem protestanckim
1626-1629 - Wojna ze Szwecją
1627 - Bitwa pod Oliwą i zwycięstwo floty polskiej nad szwedzką
1793 - II rozbiór Polski - włączenie Gdańska do Prus
1807 - Oblężenie przez Napoleona, który ustanawia Gdańsk Wolnym Miastem
1815 - Gdańsk powraca do Prus
1870 - Uruchomienie pierwszego tramwaju konnego, a w 1895 r. także elektrycznego
1904 - Założenie Wyższej Szkoły Technicznej (obecna Politechnika Gdańska)
1919 - Na mocy Traktatu Wersalskiego powstaje Wolne Miasto Gdańsk
1939 - wybuch II wojny światowej
1970 - Strajki grudniowe w Stoczni Gdańskiej
1980 - Strajki robotnicze, zakończone podpisaniem tzw. Porozumień Sierpniowych, powstanie "Solidarności"
1987 - Pierwsza wizyta w Gdańsku papieża Jana Pawła II
1997 - Obchody tysiąclecia Gdańska

W gdańsku odbywa się wiele bardzo ciekawych corocznych imprez, które ściągają do miasta wielu przyjezdnych a także są atrakcją dla mieszkańców. Np:
- Baltic Sail - coroczny 5-tygodniowy międzynarodowy zlot żeglarski odbywa się w Norrköping, Karlskronie, Rostoku, Gdańsku, Lubece i Helsingor. Dedykowany jest ludziom morza i żaglowcom.
- Jarmark Dominikański - Impreza organizowana co roku na przełomie lipca i sierpnia. Tradycja Jarmarku św. Dominika sięga XIII wieku. W XVI w. ściągały do Gdańska rzesze niemieckich, francuskich, angielskich, hiszpańskich kupców. Do portu zawijało ponad 400 okrętów z francuskim i hiszpańskim winem, jedwabiem, konfiturami, cyną i suknem angielskim. Przybywali zewsząd cyrkowcy, akrobaci, kuglarze i trupy aktorskie. Teraz jarmark jest ogromną atrakcją miasta która stanowi jego świetną promocję. Festiwal Orkiestr Dętych i Międzynarodowy Festiwal Kataryniarzy, Festiwal Wilków Morskich i Festiwal Iluzji, Letni Festiwal Bursztynu, Święto Kowali i Święto Chleba, Folkloriada i Muzyka w zabytkach Starego Gdańska, Bieg św. Dominika i Muzyczna Gospoda - to wszystko można zobaczyć w trakcie tego święta. Przez dwa sierpniowe tygodnie miastem władają niepodzielnie Neptun, Hermes i apollińskie Muzy. Roi się od kupieckich straganów i ulicznych trup aktorskich. Słychać stare szanty, muzykę starogdańską i urokliwe katarynki. Każdy wyszpera dla siebie jakąś miłą pamiątkę w kramiku czy cenny staroć na pchlim targu.
- Dni Morza - Impreza organizowana jest w noc świętojańską. Świętu temu towarzyszą liczne imprezy, występy, które mają potwierdzić fakt, że Gdańsk jest od zawsze bardzo silnie związany z morzem, jest morskim miastem i morze tu gra pierwsze skrzypce.

Gdańsk jest miastem bardzo atrakcyjnym dla przyjezdnych, kochają go także jego stali mieszkańcy. Jak w każdym polskim mieście są zwykłe blokowiska, lecz wkomponowane one są w atrakcyjny krajobraz parku krajobrazowego, przez co stają się bardzo miłym miejscem do zamieszkania. Jednak Gdańsk to nie blokowiska, lecz przede wszystkim port, Starówka, malownicza Oliwa, Wrzeszcz... Jest tyle do zobaczenia w cąłym mieście że nie wolno ograniczać się tylko do Starego Miasta. Zabytki są rozsiane po całym mieście ( np niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju dworzec PKP) więc warto wyruszyć na ich poszukiwania. Bez trudu znajdziemy tez liczne muzea z których szczerze polecam Centralne Muzeum Morskie - ul. Ołowianka 9-13 oraz statek "SOŁDEK" - ( był on pierwszym statkiem pełnomorskim zbudowanym w polskiej stoczni po II wojnie światowej. Należał do serii 6 rudowęglowców zamówionych w Stoczni Gdańskiej przez GAL ( Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe S.A.), przeznaczonych do wywozu węgla i przywozu w drodze powrotnej rudy żelaza. Projekt wstępny przygotował mgr inż. Henryk Giełdzik. Budową statku kierował mgr inż. Jerzy Doerffer (późniejszy profesor i rektor Politechniki Gdańskiej). Nazwą statku jest nazwisko ówczesnego trasera Stoczni Gdańskiej, Stanisława Sołdka. Jego żona, Helena, była matką chrzestną parowca. Stępkę pod statek położono 3 kwietnia 1948, wodowano go 6 listopada 1948 r., do eksploatacji wszedł w paździemiku 1949 r. W ciągu 30 lat służby odbył 1476 rejsów, najpierw do Belgii, a następnie prawie wyłącznie do Danii i Szwecji. Przewiózł ponad 3,5 mln ton węgla i rudy. Opuszczenie bandery miało miejsce 30 grudnia 1980 r. Podstawowe dane techniczne: długość 87 m, szerokość 12,30 m, zanurzenie 5,35 m, nośność 2540 t, napęd - 4-cylindrowy silnik parowy typu Lentza, prędkość 9,5 węzła. 1 pokład, 4 ładownie, 28 osób załogi. Od 17 lipca 1985 roku jest obiektem muzealnym, oddziałem Centralnego Muzeum Morskiego.
Widoczne z wielu miejsc potężne dźwigi stoczniowe przypominają nam w którą stronę trzeba się udać by ujrzeć bezkresną linię horyzontu.
Dla turystów zwiedzających Gdańsk przydatne mogą być te adresy informacji turystycznej :
PTTK GDAŃSK - ul. Długa 45
Centrum Informacji Turystycznej - ul. Heweliusza 27

Słów kilka o dzielnicach Gdańska :
ŻABIANKA - osiedle graniczące z Sopotem. Nazwa ta odnosiła się pierwotnie do nieistniejącego już stawu (Żabi Staw). Nieopodal stawu powstały karczma i osiedle - nazwane Poggenkrug (Żabia Karczma). Dzisiaj po stawie i gospodzie pozostały tylko nazwy: osiedla - Żabianka i ulicy Gospody.
PRZYMORZE - to wielkie osiedle, zajmujące teren na którym jeszcze w drugiej połowie XIX wieku rozciągał się las. W średniowieczu istniała mała osada (pomiedzy dzisiejszymi ulicami Pomorską i Tysiąclecia), należąca od 1279 roku do cystersów oliwskich, której nazwę zapisano jako Primore. Średniowieczna nazwa została jednak zastąpiona nową, kiedy istniejący tu młyn wykupiła w XVI wieku rodzina Conradi. Powstał wtedy cały kompleks kuźnic, dwór, a następnie park. Posiadłość nazwana została Konradshammer (Kuźnia Conradich). Nazwa ta przetrwała do końca II wojny światowej. Po wojnie przywrócono nazwę Przymorze. Nazwa Przymorze utrawliła się i wraz z rozrastającym się osiedlem objęła rozległy teren na południe od historycznej osady.
JELITKOWO - Dawniej była to osada rybacka przy ujściu Potoku Oliwskiego. Istniała na pewno w XV wieku. W 1609 powstał w Jelitkowie młyn pracujący. Od końca XIX wieku Jelitkowo nabierało charakteru letniska, a w 1907 roku zostało włączone do Oliwy. W 1570 roku nazwa wsi została zapisana jako Jelatkowo. Później została zastąpiona niemieckimi: Glotkowo, Glettkaw, a wreszcie Glettkau. Po II wojnie światowej wrócono do wersji Jelitkowo, choć brana była pod uwagę też wersja Głodkowo. Nazwa Jelitkowo nawiązuje do osoby imieniem Jelitko, który według Historii Gdańska była założycielem osady.
OLIWA - dzielnica ta od wschodu graniczy z Zatoką Gdańską, od północy - z Sopotem, od południa - z Wrzeszczem i Zaspą, a od zachodu wcina się w las. W obrębie Oliwy, oprócz tzw. "starej Oliwy" znajdują się takie osiedla jak Polanki, Jelitkowo, Przymorze, Żabianka. Pierwsza wzmianka o Oliwie dotyczy fundacji klasztoru cystersów w 1186 roku. Zakonnicy uzyskali wtedy od pomorskiego księcia Sambora I (akt nadania z 1188 roku) kilka osad - w tym Oliwę, która na długie wieki stała się wsią klasztorną. Wiele historycznych wydarzeń miało znaczący wpływ na losy Oliwy, Np. 1246, 1247, 1252 - napady Krzyżaków 1308 - najazd brandenburski 1308-1309 - przejęcie Pomorza przez Krzyżaków 1433 - najazd husytów 1454-1466 wojna trzynastoletnia i przyłączenie Pomorza do Polski 1577 - zniszczenie Oliwy przez gdańskich żołnierzy 1626, 1656 - najazdy Szwedów 1660 - "Pokój Oliwski" 1772 - I rozbiór Polski - w jego rezultacie Oliwa przypadła Prusakom .
W 1815 roku Oliwa, wraz z Gdańskiem, zostaje przyłączona do Królestwa Prus, a w 1822 roku zostaje wykonana bita droga łącząca ją z Gdańskiem. W roku 1852 zostaje mianowany pierwszy wójt Oliwy - Gustaw Schilling.
W roku 1907 przyłączono do Oliwy gminę Jelitkowo i osady: Żabianka oraz Konradshammer (w miejscu dawnej osady Przymorze). W następnym roku utworzono linię tramwajową z Oliwy do Jelitkowa, a w 1909 roku zbudowano nowy dom zdrojowy i molo w Jelitkowie.
Postanowieniem traktatu wersalskiego z 1919 roku utworzono Wolne Miasto Gdańsk ( powstało 15 listopada 1920) pod protektoratem Ligi Narodów i Polski. Granice Wolnego Miasta objęły Oliwę.
1 września 1939 wybuchła II wojna światowa. W nocy Niemcy aresztowali polskich działaczy - w tym księży. Potem zajęli polskie placówki i wkroczyli na teren państwa polskiego (granica przebiegała tuż obok Oliwy). Wolne Miasto Gdańsk zostało włączone do Rzeszy jako Reichsgau Danzig-Westpreussen (Okręg Rzeszy Gdańsk - Prusy Zachodnie).
Oliwa jest jedną z najpiękniejszych dzielnic Gdańska, w której odnajdziemy godne odwiedzenia i zobaczenia zabytki, np organy w Katedrze Oliwskiej, dwory przy polankach, młyny na Potoku Oliwskim, Park Oliwski. Największy zbiór wszelkich informacji związanych z Oliwą znajdziecie na fenomenalnej stronie Adama Kromera : Gdańsk Oliwa.Gorąco polecam, zawartość jest imponująca.
BRZEŹNO - Pierwsze wzmianki o Brzeźnie i jego okolicach pochodzą z XIII w. kiedy to w dokumentach potwierdzających nadania dla klasztoru cystersów w Oliwie pojawia się jezioro Zaspa (1238) i wieś Prusięcino (1278). Sama nazwa Brzeźno pojawia się - w 1323 r., aby przez następne wieki ewoluować : Bresin (1480), Brieszno (1570), Bresen (1618) do niemieckiego Broesen. Brzeźno - nadmorska dzielnica Gdańska, przez kilka wieków spokojna osada rybacka - od XIX wieku stała się bardzo popularnym kąpieliskiem. Przed II wojną światową w Brzeźnie było 200 metrowe molo, łazienki, dom zdrojowy, kilkanaście hoteli i pensjonatów. Przez czterdzieści powojennych lat rola Brzeźna została niestety sprowadzona do funkcji mieszkalnych - powstało kilkadziesiąt bloków zamieszkanych głównie przez pracowników stoczni. Obecnie Brzeźno zaczęło szybko nadrabiać zaległości i znów staje się dzielnicą wypoczynkową.
WRZESZCZ - Dość nietypowa dla dzisiejszego odbiorcy nazwa Wrzeszcz jest przekształconą nazwą Wrzost 0 wrzos (niegdyś na tym terenie istniał las z wrzosowiskiem). Źródła wspominają nazwę Wrzeszcz (Vriezst) po raz pierwszy w 1261 r. Wiadomo, że cystersi oliwscy dysponowali pod koniec XIII w. 4 - 5 młynami nad Strzyżą we Wrzeszczu. W 1412 r. podmiejska wieś została nadana gdańskiemu rajcy Gerdowi von der Beke, który był oddanym sługa Krzyżaków. W drugiej połowie XVI w. i w początkach XVII w. posiadłość była w rękach rodziny Bischofów, nabierając z wolna charakteru rolniczo - rezydencjonalnego. Od 1616 r. znaczne dobra w rejonie Wrzeszcza zaczęła gromadzić majętna rodzina Koehne - Jaskich. W połowie XVII w. większość gruntów między dzisiejszymi ulicami Do Studzienki i Słowackiego nabył gdański patrycjusz Zachariasz Zappio, który wystawił sobie na tym terenie pałacyk. Musiała to być budowla okazała i wygodna, skoro w 1677 r. gościł tu król Jan III Sobieski. Na pamiątkę tej wizyty dolina przy potoku suchanińskim nazywa się Królewską, a potok - Królewski Potok.
W latach 1767 - 1770 w miejscu odwiecznego, zrytego koleinami traktu z Gdańska do Wrzeszcza założono, staraniem gdańskiego burmistrza Daniela Gralatha, czterorzędową, dwukilometrową aleję lipową, nazwaną Wielką Aleją. Każdy jej rząd tworzyło 350 drzewek, których sadzonki sprowadzono z Holandii. W XVIII w. rozwinęło się znacznie budownictwo rezydencji bogatego mieszczaństwa, lokowanych na przedmieściach, między innymi we Wrzeszczu. Obiektom tym nadawano zwykle kształt jednopiętrowego dworku z klasycystycznym kolumnowym gankiem, nad którym znajdował się taras. 6 grudnia 1807 r. - pod protektoratem Francuzów - podpisany został tekst konwencji gdańsko - pruskiej, na mocy której miasto Gdańsk uzyskało od Prus między innymi: Nowy Port, Oliwę, Wrzeszcz z Polankami, Ostrów, Siedlce i Hel. Od połowy XIX w. Wrzeszcz zaczął szybko wyrastać na dzielnicę modną i zamożną. Powstawały tu skupiska pięknych i wygodnych willi, ciągi ulic z bogato dekorowanymi kamienicami, a także kolonie murowanych domów robotniczych. W 1872 r. dzielnica otrzymała stałe połączenie z centrum Gdańska za sprawą tramwaju konnego, którego trasę wytyczono środkiem Wielkiej Alei. W 1904 r. przy północnym krańcu Wielkiej Alei zbudowano Gmach Główny Politechniki Gdańskiej. W okresie Wolnego Miasta Gdańska (1920 - 1939) Wrzeszcz był już dzielnicą liczącą około 40 tysięcy mieszkańców. Podczas II wojny światowej zniszczeniu uległy tylko niektóre budynki przy Hauptstrasse. Gorąco polecam wycieczkę po Wrzeszczu, dzielnica nie straciła z biegiem czasu swego niezwykłego charakteru.

Będąc w Gdańsku nie można pominąć Westerplatte. Znajduje się tam oddział muzeum historycznego. Na przylądku Westerplatte, w miejscu, gdzie rozpoczęła się II wojna światowa, znajduje się cmentarz poległych w 1939r. żołnierzy polskich, ocalała Wartownia nr 1,ruiny Wartowni nr 3,czołg oraz stojący na usypanym po wojnie kopcu Pomnik Obrońców Wybrzeża, odsłonięty w 1966 roku. Wartownia nr 1,jedyny ocalały obiekt obronny byłej Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, jest to budyneczek o wymiarach 7x7 m, wzniesiony z żelbetonu w latach 1933-1934.
To właśnie tutaj rozpoczęła się hitlerowska agresja na Polskę.
O godz. 4.30 niemiecki pancernik "Schleswig-Holstein" przyjął stan gotowości bojowej. Zarządzono alarm. O godz. 4.43 w dzienniku pokładowym odnotowano: Okręt idzie do ataku na Westerplatte (Schiffgeht zum Angriff auf Westerplatte wor). O godz. 4.45 salwą ogniową rozpoczęła się druga wojna światowa. O godz. 4.50 mjr Sucharski nawiązał łączność telefoniczną z dowództwem Marynarki Wojennej w Gdyni. Wiadomość była krótka: "O godz. 4.45 dnia 1 września pancernik "Schleswig-Holstein" rozpoczął bombardowanie Westerplatte. Bombardowanie trwa".
W chwili napaści żołnierze z placówki "Prom" przygotowywali się do odmarszu do koszar po skończonej służbie. Gdy brama kolejowa wyleciała w powietrze, zajęli natychmiast stanowiska ogniowe i przywitali ogniem karabinów, wdzierające się oddziały niemieckie. Równocześnie alarm dla całej załogi postawił w gotowości do walki wszystkie placówki. Nieprzyjaciel skierował główne natarcie na placówkę "Prom". Padli pierwsi zabici. Jedyne działo polowe ogniem bezpośrednim zlikwidowało kilka niemieckich karabinów maszynowych w budynkach po zachodniej stronie kanału portowego w Nowym Porcie - latarnię morską, kapitanat portu, spichlerze. Ponowny atak na placówkę "Prom" odparły moździerze spod koszar, zmuszając Niemców do odwrotu. Na akcje moździerzy odpowiedziały działa pancernika, niszcząc barykady z pni drzewnych, a także uszkadzając elewacje budynku koszar, które mimo to nic utraciły swej przydatności do obrony.
W tym samym czasie od strony basenu amunicyjnego obsada placówki "Przystań" prowadziła walkę poprzez kanał portowy w rejonie wieży pilotów i komory celnej przy wejściu do portu. Placówka "Prom" odparła kolejny atak niemiecki, otrzymując wsparcie plutonu moździerzy spod koszar. Przerażona piechota niemiecka opuściła teren Westerplatte. Niemcom nie udało się planowane błyskawiczne zajęcie terenu Westerplatte i dlatego przystąpili do szturmu artyleryjskiego. Od 5.35 do 9.00 ostrzeliwali Westerplatte baterią z Brzeźna, cekaemem ze spichlerzy i wieży kościoła w Nowym Porcie. Łatwo odkryli i zniszczyli polskie działo. Kolejne natarcie niemieckie, przeprowadzone od godz. 9.00 do 11.00, odparły wartownie nr 1, 2 i 5 oraz placówka "Fort". Najdłużej trwała walka na odcinku placówki "Przystań". Trzeci atak na wartownie 1, 2 i 5 odbył się pomiędzy godz. 19.00 a 20.30. Niemcy, nie dając za wygraną, skoncentrowali silny ogień artyleryjski z pancernika i baterii z Wisłoujścia i Brzeźna. W godzinach wieczornych odparto wypady niemieckie na wartownię nr 1 oraz na placówkę "Fort". Straty w ludziach tego dnia wyniosły po stronie polskiej 4 zabitych i szereg rannych. Strona niemiecka odnotowała tego dnia 82 zabitych i wielu rannych.

2 września artyleria niemiecka we wczesnych godzinach rannych rozpoczęła kolejną walkę o Westerplatte. Do natarcia ruszyła też piechota. Do godziny 14.00 Polacy ogniem karabinów maszynowych z wartowni 1, 2 i 5 oraz placówki "Fort" skutecznie odparli dwa ataki. Dowództwo niemieckie, chcąc definitywnie zakończyć walkę, zdecydowało się na zniszczenie nalotem sztukasów domniemanych fortyfikacji podziemnych. Półgodzinny nalot przeprowadziło 47 samolotów - bombowce nurkujące Ju 87 od 18.05 do 18.45. Według danych niemieckich w tym dniu zrzucono 8 bomb 500 kg, 50 bomb - 250 kg i 100 bomb 100 kg rozrywających. Ponadto ostrzeliwano pozycje polskie z broni pokładowej. Po tym zmasowanym ataku Niemcy stwierdzić musieli kolejne niepowodzenie, choć straty polskie były ogromne. W drugim dniu walki zginęło 8 polskich żołnierzy, wielu odniosło rany, utracono wszystkie moździerze, zniszczone zostały połączenia kablowe i wartownia nr 5. Mimo odniesionych strat, załoga nie załamała się, mjr Sucharski nakazał spalić tajne szyfry, aby nie trafiły w ręce wroga. Nocą z 2 na 3 września kilkakrotnie dochodziło do wymiany ognia.
Rankiem 4 września niemiecki torpedowiec "T-196" po zbliżeniu się do Westerplatte otworzył ogień i pomiędzy godzinami 7.00-7.12 oraz 9.45-9.50 z odległości 2800 m wystrzelił 65 granatów. Niemcy byli pewni skutecznego rażenia, poczuli się jednak zawiedzeni, nie dostrzegając oczekiwanych w wyniku ostrzału artylerii rezultatów. Drugi okręt "Von der Groeben" otworzył ogień na cele ruchome i został przez Polaków ostrzelany z karabinów maszynowych. Pociski wysiane w kierunku Westerplatte z torpedowca uczyniły wiele zamieszania z tego powodu, iż jeden pocisk źle odmierzony na celowniku wpadł między cysterny oleju w Gdańsku-Letniewie, trzy dalsze zaś eksplodowały dokładnie w środku kanału portowego. W wyniku niefortunnych ostrzeliwań zaniechano działań zaczepnych od strony morza. Czwarty dzień również nie przyniósł Niemcom upragnionego zwycięstwa.
Niemcy nie mogąc zrozumieć dlaczego ciągle odnoszą niepowodzenia, zaczęli chwytać się innych forteli, podpalając lasy, co również im się początkowo nie udało.
Ostateczne piekło Polakom zgotowali Niemcy wczesnym świtem 7 września. Skierowano na Westerplatte wszystkie posiadane środki. O 7.10 ogień otworzyły działa przeciwlotnicze. Mimo tak zmasowanego ataku, teren Westerplatte i tym razem pozostał w rękach Polaków. Atakujące jednostki niemieckie o godz. 7.15 wycofały się na poprzednie pozycje. Do akcji przystąpili jeszcze raz saperzy usiłujący ponownie podpalić las. Pompą motorową oblewali drzewa benzyną. Tym razem powiodło się. Las stanął w płomieniach. Był to ostatni triumf załogi Westerplatte. Siódmy dzień w nierównej walce, bez chwili wypoczynku, bez wody, bez pożywienia. W tej sytuacji dalszy opór stał się niemożliwy. O godz. 10.15 komendant mjr Henryk Sucharski zarządził przerwanie walki i wywieszenie białej flagi. W uznaniu tego rzadko spotykanego w dziejach wojen bohaterstwa i niezłomnego ducha, dowództwo niemieckie pozwoliło mjr Sucharskiemu odejść do niewoli z szablą przy boku.

Tak oto wyglądały pierwsze dni II wojny światowej. odwiedzając Westerplatte warto jest choć na chwilkę przystanąć i zastanowić się nad tym co tu się stało, oddać hołd bohaterksim żołnierzom którzy zginęi za nasz kraj, których dzielna obrona jest do dzisiaj komentowana na całym świecie.

29 czerwca 1974 r. otwarto w odbudowanej wartowni Izbę Pamięci Narodowej, a 2 stycznia 1980 r. minister kultury i sztuki przekształcił ją w oddział Muzeum Historii Miasta Gdańska. Oddział Westerplatte kolekcjonuje eksponaty związane z dziejami półwyspu Westerplatte, od jego ukształtowania w XVIII stuleciu do współczesności. Bilety wstępu Wahają się w okolicach 2-4 zł. Wszystkie te wydarzenia istatnie wpłynęły na wizerunek miasta, na jego charakter.
Na koniec chciałbym jeszcze wspomnieć o Wyspie Sobieszewskiej - położonej na wschód od centrum miasta. Jest jedną z 3 wysp polskiego pobrzeża Bałtyku i jedyną polską wyspą, która powstała w wyniku działalności człowieka. Ponadto od 1994 r. Wyspa Sobieszewska posiada statut wyspy ekologicznej, który gwarantuje otoczenie zdrowe, idealne dla ludzkich potrzeb. Do powstania Wyspy Sobieszewskiej doprowadziła działalność sił przyrody oraz ingerencja człowieka w system hydrograficzny Wisły. Wisła do roku 1840 uchodziła do Zatoki Gdańskiej swoim głównym ujściem w Gdańsku. Jednak ujście to okazało się w pewnym momencie niewystarczającym dla oddania nadmiaru wód morzu. Dlatego w nocy z dnia 31 stycznia na 1 lutego 1840 r. nastąpiła katastrofa. Potężny zator lodowy, jaki utworzył się w miejscowości Płonia, spowodował zablokowanie odpływu wód wiślanych w kierunku Gdańska, które wezbrawszy do niespotykanych rozmiarów runęły w kierunku Bałtyku, przerywając Mierzeję Wiślaną w okolicach Górek Wschodnich. W ten sposób powstało nowe ramię i nowe ujście Wisły, nazwane bardzo trafnie przez Wincentego Pola - Śmiałą Wisłą. W wyniku tego żywiołu w 1840 r. powstał półwysep, którego zachodnią część stanowił teren obecnej Wyspy Sobieszewskiej. Do ostatecznego ukształtowania się Wyspy Sobieszewskiej przyczynił się człowiek. Przekopano na prostym przedłużeniu Leniwki kanał o długości 7,1 km. Kanał ten, zwany Przekopem Wisły, zbudowany został między Świbnem a Mikoszewem. Uroczystego otwarcia dokonano 31 marca 1895 r. o godz. 15.45, z osobistego polecenia cesarza Wilhelma II. W ten sposób Wisła otrzymała nowe, główne ujście. Ponad 100-letnią Wyspę Sobieszewską oblewają od północy wody Zatoki Gdańskiej, od południa wody Martwej Wisły, od wschodu Wisły Przekop, a od zachodu Wisły Śmiałej. Wyspa jest obszarem o powierzchni 32 km2, gdzie zamieszkuje 3,5 tys. stałych mieszkańców. Pod względem wielkości jest 3-cią największą wyspą polskiego Wybrzeża.

Żródło www.gdansk.pl ; www.westerplatte.pl


Powrót do strony poprzedniej

Powrót do strony głownej

Menu

O Półwyspie Helskim
Morze Bałtyckie
Perły naszej floty
Herby miast nadmorskich
Legendy
Alfabet Morse'a
O Trójmieście
O Kołobrzegu
Łeba i okolice
Latarnie morskie
Dla żeglarzy
Mierzeja Wiślana
Wybrzeże zachodnie
Ciekawostki
Człowiek Morza
Opowiadania
Kącik multimedialny
Pogoda
Banner