Herb Sopotu
SOPOT

Pisząc te kilka słów o Sopocie trudno mi będzie powstrzymać się od wspomnień z dziecinnych lat, od chwili refleksji. Muszę moją miłość do tego miejsca schować na chwilkę do kieszeni, gdyż może to mieć za duży wpływ na to co napiszę.

Sopot to jedna z najpiękniejszych miejscowości nad Bałtykiem. Położony jest tuż nad Zatoką Gdańską a od tyłu otulają go górzyste, zalesione tereny Trómiejskiego Parku Krajobrazowego. Wzniesienia są spore, do 150 m. n. p. m. a malownicze doliny sprawiają, że Sopot jest miejscem jedynym w swoim rodzaju. Nazwa miasta pochodzi od kaszubskiego szopot - znaczy potok. Środek Sopotu znajduje się na 54°26`28'' szerokości geograficznej północnej oraz 18°33`54'' długości geograficznej wschodniej W mieście znaleziono ślady osadnictwa sprzed 2500 lat.

w XIII wieku Mściwoj II przekazał wieś Sopoth opactwu cystersów z Oliwy. We wsi istniało 12 zagród chłopskich i karczma. Nad 12 potokami cystersi budowali młyny, prochownie, kuźnie i papiernie. Przez osadę przechodził trakt z Gdańska do Pucka. Malownicze położenie Sopotu było juz doceniane w XVI wieku. Wtedy to bogaci kupcy a także przedstawiciele wyższych sfer wykupywali od chłopów ziemię by wznosić okazałe letnie posiadłości i pałace. Niestety zarówno te pałace jak i rybackie chaty stojące tuż przy plaży zostały zniszczone w 1734 roku przez wojska saskie i rosyjskie, którym nie udała sie próba złapania króla Stanisława Leszczyńskiego. W 1772 roku Sopot trafił do Prus a w 1919 roku włączono go do Wolnego Miasta Gdańska.

Dynamiczny rozwój uzdrowiska nastąpił po 1870 roku, po przeprowadzeniu linii kolejowej z Gdańska do Koszalina. Sopot rozwijał się, prtzybywało domów wczasowych, willi, przybywało coraz więcej kuracjuszy. 1 IV 1902 Sopot otrzymał prawa miejskie, natomiast od 17 IV 1904 roku ma własny herb. Jednym z głownych magnesów Sopotu było i jest kasyno gry. Spotykała się tam śmietanka towarzyska Sopotu, bogaci gracze tracili pokaźne sumy. Kasyno rozbudowano w 1920 roku. Kilka lat później wzniesiono obok kasyna wspaniały Grand Hotel, który do dzisiaj jest wizytówką miasta. Wybudowano go w 1927 roku, wyposażony jest w 190 miejsc, w tym 43 pokoje jednoosobowe, 61 pokoi dwuosobowych, 4 apartamenty dwuosobowe, 4 studia podzielone na dwa pokoje. Wszystkie pokoje wyposażone w łazienki, telewizję satelitarną, jest też restauracja, bar, cukiernia, dyskoteka, kasyno. Hotel zyskał sobie sławę goszczeniem wielu dygnitarzy i ważnych osobowości. Był tutaj Adolf Hitler, Charles de Gaulle, kręcono odcinki serialu stawka większa niż życie z kapitanem Klosem. W hotelu został podpisany 1 października 1939 roku akt kapitulacji załogi Helu. W czasie wojny hotel był wykorzystywany przez armię niemiecką zarówno jako kwatera dowództwa jak i szpital polowy. Zatrzymują się tu też gwiazdy sopockiego festiwalu piosenki i często widzi się tu obcokrajowców. Za ten wspaniały luksus płaci się bardzo słono. Kieszenie nawet tych osósb które bardzo dobrze zarabiają nie wytrzymują konfrontacji z Grand Hotelem.
Majestayczny hotel stoi na plaży obok wspaniałego, długiego na 512 metrów mola. Pozwala ono zobaczyć wspaniałą panoramę Trójmiasta. Stojąc na pomoście 500 metrów od brzegu na dłoni mamy cały Sopot, Cypel Orłowski, widać też wejście do gdańskiego portu... to trzeba zobaczyć, zwłaszcza o zachodzie słońca. Nie można pominąć jednego z najsłynniejszych deptaków - Monte Cassino, Opery Leśnej, licznych punktów widokowych. Cechą charakterystyczną Sopotu jest jego architektura. W niebo strzelają z dachów malownicze wieżyczki, co dodaje miastu niesamowitego uroku i klimatu. Ulica Bohaterów Monte Cassino jest główną ulicą miasta a zarazem stanowi centrum handlowe Sopotu. Są tu również bardzo liczne restauracje, puby i bary, dwa sopockie kina "Polonia" i "Bałtyk" Charakter ulicy jak i jej klimat zaczął się kształtować wraz z budową kąpieliska morskiego w 1923 roku, Na początku XVII ul. Bohaterów Monte Cassino była drogą gruntową łączącą sopocką wieś z osadą rybacką. Obecnie 'Monciak' jest zamkniety dla ruchu samochodowego, jest przepięknym deptakiem, wzdłuż którego usytuowanych jest mnóstwo wspaniałcyh kamieniczek pochodzących z przełomu XIX i XX w. Ulica schodzi w dół miasta aż do plaży i do wspaniałego mola. W latach 1824-1945 nazywana była ulicą Morską (Seestraße), a w latach 1945-1956 - ulicą Konstantego Rokossowskiego. Obecna nazwa ulicy upamiętnia bitwę o wzgórze Monte Cassino stoczoną w dniach 11-18 V 1944 r. z decydującym udziałem 2 Korpusu Polskiego pod dowództwem Władysława Andersa.

Sopot od dawna słynie ze wspaniałego mola. Zalicza się ono do grupy najdłuższych morskich deptaków w Europie. Jego długość wynosi 511,5 m a szerokość 10 m. Historia mola sięga roku 1827, kiedy powstał pierwszy drewniany pomost, który był atrakcją dla klientów powstałego w tym czasie zakładu kąpielowego, zbudowanego przez Jeana Haffnera. Na początku jego długość wynosiła 41 m. W 1842 roku przedłużono pomost do 65 m, w 1910 już miał 315 m długości. Obecny kształt mola pochodzi z 1927 roku. Od tej daty molo nie przechodziło większych zmian. Przeprowadzane były tylko konieczne remonty. Molo w okresie letnim jest miejscem handlu, imprez muzycznych, sportowych. W ostatnich latach odbywało się na molu powitanie nowego roku przez co stało sie ono miejscem hucznych zabaw. Część spacerowa samego mola obejmuje główny pomost, pokłady dolne oraz pokład boczny, gdzie przybijają statki pasażerskie i jachty.

Opera Leśna to miejsce znane chyba każdemu Polakowi. Położony malowniczo w sopockim lesie amfiteatr jest miejscem w ktorym odbywa sie każdego roku festiwal muzyczny. Scena Opery Leśnej gościła wiele znakomitości świata muzyki z całego świata. Opera powstała w 1909 r. W latach 20 tych odbywał się tu regularnie Festiwal Wagnerowski, rozsławiając Sopot Obiekt zajmuje powierzchnię 4 hektarów, widownia jest w stanie pomieścić 4500 widzów. Duża scena o długości 50 m i powierzchni 536 m2, jest w stanie zapewnić miejsce olbrzymim zespołom. Pierwsze przedstawienie, "Obóz nocny w Grenadzie" Conradina Kreutzera, odbyło się tego samego dnia w którym operę otwarto o godz. 7 wieczorem. Orkiestrą dyrygował wówczas gdańszczanin Emil Schwarz, a nad całością czuwał P.Walher-Schaffer. W roku 1922 wystawiono operę "Zygfryd" Ryszarda Wagnera. Wysoki poziom artystyczny przedstawienia wzbudził entuzjastyczne recenzje niemieckich krytyków, czego następstwem była decyzja o corocznym urządzaniu festiwali wagnerowskich. Zmodernizowanie Opery Leśnej i ustalenie na stałe wystawianego repertuaru rozsławiło Operę Leśną na całą Europę, zyskała miano drugiego Bayreuth. Na leśnej scenie opery występowali tylko najlepsi i najsławniejsi śpiewacy, tj. Swen Nilson, Erna Schluter i światowej sławy dyrygenci: Karl Tutein, Roger Heger, Franz von Hoesslin. Wznowienie działalności następuje po zakończeniu wojny, aczkolwiek do roku 1961 obiekt wykorzystywany jest jedynie okazjonalnie. Operę Leśną uratował Międzynarodowy Festiwal Piosenki. Pierwsze festiwale odbywały się w gdańskiej widowiskowej hali stoczni, jednakże obiekt ten nie był odpowiedni zarówno pod względem akustycznym, jak i reprezentacyjnym. Pojawiła się wówczas propozycja przeniesienia festiwalu do Opery Leśnej. W 1964 roku Opera Leśna została przykryta dachem, który nie tylko zabezpieczył obiekt przed niespodziankami pogodowymi, ale także znacznie poprawił jego akustykę. Pierwszym spektaklem jaki odbył się w zadaszonej Operze Leśnej była "Halka" – St. Moniuszki (7 lipca 1964 roku). Wydarzenia w 1980 roku spowodowały zamknięcie Opery Leśnej na wiele miesięcy. Dopiero w 1984 roku odbył się ponownie Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie. Oprócz corocznych sopockich festiwali, na leśnej scenie miały miejsce niezliczone ilości koncertów rockowych, bluesowych, czy też koncertów muzyki poważnej. Obecnie Opera Leśna uchodzi w opinii fachowców za jeden z najpiękniejszych i bardziej znakomitych pod względem akustycznym obiektów w Europie. Teren obiektu zajmuje 4 hektary, na widowni może zasiąść ok. 4400 widzów, kanał dla orkiestry może pomieścić 110 muzyków. Na scenie Opery Leśnej wystąpiły czołowe gwiazdy muzyki Polskiej m.in. Czerwone Gitary, Niebiesko-Czarni, Trubadurzy, Czesław Niemen, Skaldowie, Budka Suflera, Grzegorz Ciechowski, Justyna Steczkowska, Grzegorz Turnau, DEMONO, Natalia Kukulska, Maryla Rodowicz, BAJM, Edyta Górniak, Robert Chojnacki, Kayah, Kombi, Perfect... i zagranicznej m.in.: Gloria Geynor, Charles Aznavour, Jose Felicjano, Marillion, Colosseum, OMD, Jimmy Sommervile, Annie Lennox, Deep Forest, Kim Wilde, Paul Young, Kelly Family, ZZ Top, Beverly Craven, East 17, Al. Bano & Romina Power, Backstreet Boys, The Corrs, James Brown, Earth, Wind & Fire, Ace of Base, Chris Rea, Goran Bregovič, Whitney Houston, Lionel Richie...
W czerwcu 1997 roku oddano do użytku nową Salę Koncertową na terenie Opery Leśnej. Sala mieści ok. 300 osób i regularnie odbywają się w niej koncerty podczas jesienno-zimowego okresu. Zagościli tam już m.in.: Krystyna Prońko, Michał Bajor, Hanna Banaszak, Elżbieta Adamiak, Adrianna Biedrzyńska, Elektryczne Gitary, Grzegorz Turnau, Anna Szałapak,Łucja Prus, Wojciech Młynarski, T.Love i inni

Poniżej mapka centrum Sopotu od al. Niepodległości do mola.

Sopot, Perła Bałtyku.


Mapka pochodzi z serwisu trojmiasto.pl

SOPOCKIE ŁAZIENKI

Zbudowane zostały w 1823 roku. Ich założycielem był francuski lekarz wojskowy Jean George Haffner. Wydzierżawił plażę o pow. 2 mórg i postawił na niej "zakład" kąpielowy z 6 kabinami, natryskami, poczekalnią, kotłownią i mieszkaniem dla małżeństwa które obsługiwało wczasowiczów. Każdy z wypoczywających był badany a Haffner wyznaczał czas kąpieli i temperaturę wody. Woda była pompowana z morza do basenu i podgrzewana w kotle. Plaże otwarte były w określonych godzinach. Kobiety zażywały kąpieli w miejscu dzisiejszych łazienek południowych. Ubierały się często w długie do kostek tuniki z jedwabiu lub bawełny. Mężczyźni bez kostiumów kąpali sie kilkaset metrów dalej. Nad respektowaniem przepisów czuwał żandarm, który był opłacany przez uzdrowisko.



Ciekawe Zabytki
  • Klasycystyczny dworek letniskowy zbudowany przez hrabiego Kajetana Sierakowskiego. Stąd też wywodzi się jego nazwa - Dworek Sierakowskich, wzniesiony on został pod koniec XVIII wieku. Od 1974 r. jest siedzibą towarzystwa przyjaciół Sopotu na Ul. Czyżewskiego 12 . Na parterze zachowały się zabytkowe detale: kaflowe piece z końca XVIII w., liczne okucia metalowe,rozeta i malowidła na suficie. W każdy czwartek o godzinie 18.00 w dworku odbywają się koncerty muzyki kameralnej. Występuje w nich wielu znanych profesorów i absolwentów akademii muzycznych z Gdańska, Krakowa, Łodzi, Warszawy, a także świetni muzycy z zagranicy. Wstęp wolny. Raz w miesiącu można posłuchać również jazzu. Koncerty jazzowe odbywają się w siedzibie TPS od 1996 roku. Do tej pory wystąpili Ewa Bem, Anna Maria Jopek, Ewa Uryga, Henryk Miśkiewicz, Andrzej Jagodziński i wielu innych.
    HISTORIA DWORKU SIERAKOWSKICH:
    1714 - najstarszy z zachowanych planów Sopotu przedstawia letniskowy dom w ogrodzie należącym do Andrzeja Borkmanna, ówczesnego burmistrza Gdańska
    1738 - dobra dworskie przejmuje Gotfryd Dehn, nowy właściciel trzech sopockich dworów zrujnowanych podczas wojny sukcesyjnejw 1733 r.
    1761 - dwór odkupił kapitan Mateusz Szawelski, wójt z Oliwy, aby następnie odsprzedać go Janowi Joachimowi Deptowskiemu
    1782 - kolejnym właścicielem posiadłości - Karol Burski
    1797 - majątek kupił radca dworski Ficht. Pod koniec roku, nowym właścicielem posesji zostaje Kajetan hr. Sierakowski, poseł na Sejm Czteroletni, zwolennik Konstytucji 3 Maja, senator Królestwa Polskiego. Rozbudowuje dworek, nadając mu zachowany do dziś kształt, i urządza ogród. W 1805 r. posiadłość przekazuje w prezencie swojej żonie, Helenie z Dzieduszyckich.
    1814 - Sierakowscy sprzedają dworek kupcowi gdańskiemu, Danielowi Gotthelfowi Frantziusowi
    1904 - Friedrch Otto z Berlina wykupuje dworek na letnią rezydencję
    1923 - ostatnimi prywatnymi właścicielami dworku zostają Gertruda i Fryderyk Kries
    Od 1974 - dworek jest siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Sopotu . Od początku celem jego członków była i jest ochrona i pielęgnacja dziedzictwa kulturowego oraz dbanie o racjonalny, zrównoważony rozwój miasta.


  • Sopocki Grand Hotel wzniesiony w latach 1924 - 1927 r. Po wybudowaniu był reklamowany jako największy hotel w północnej Europie. Do dzisiaj jest najbardziej znanym hotelem nie tylko w Sopocie. Jego majestt i piękno nie pozwalają przejść obok obojętnie.


  • Zakład Balneologiczny zbudowany w latach 1903 - 1904 r. Na ścianie budynku umieszczono tablicę pamiątkową upamiętniającą Jana Haffnera. Budynek jest bardzo ciekawy, łatwo do niego trafić.


  • Neogotycki kościół parafialny wybudowany w latach 1902 - 1914 z dobudowaną kaplicą w 1925 r. Tuż obok kościoła stoi budynek plebanii wzniesiony w 1909 r. Zachowały się oryginalne witraże w oknach i większość pierwotnego wystroju wnętrza.


  • Dom młynarza wybudowany pod koniec XVII w. Dzisiaj stanowi on siedzibę Oddziału Muzeum Stuthoff w Sztutowie. Ul. Kościuszki 63.


  • Zespół neogotyckich kamieniczek czynszowych wzniesionych w latach 1901 - 1902. W klatce schodowej budynku numer 35 zachowały się do dzisiaj secesyjne witraże. 33 - 39.
    Bohaterów Monte Cassino 33-35
    Bohaterów Monte Cassino 37
    Bohaterów Monte Cassino 39


  • Ewangelicki Kościół Zbawiciela wzniesiony w latach 1913 - 1919. Ma on pewne cechy modernistyczne oraz barokowe. kościół jest malowniczo położony wśród parkowych drzew. Ul. Parkowa 5.



Dla spragnionych muzyki, tańca i alkoholu idealnym miejscem by sie wyszaleć będzie któryś z klubów :
Sfinks, Viva, Curacao, Papryka, Mandarynka, Spatif, Soho, Aqarium, Łajba, Cult... i wiele wiele innych. Wtajemniczeni wiedzą gdzie szukać.

Sopot jest bogato wyposażony w restauracje i kawiarnie. Ślady dawnych karczm i gospód w Sopocie sięgają średniowiecza. Nazwa kawiarnia i restauracja pojawiła się w XVIII wieku. Idąc ulicą 23 Marca w kierunku sanatorium mozna odnaleźć pozostałości po gospodzie Grosser Stern, która istniała do początków XX wieku.
Jedna z najstarszych znanych karczm w Sopocie mieściła się przy AL. Niepodległości 801. Widoczny tu budynek wzniesiony został w połowie XVIII w. po spaleniu poprzedniego w 1734 r. przez wojska rosyjskie i saskie. Obok budynku znajduje się piwnica z XVII - XVIII w. nad którą wznosiła się druga część rozebranej w połowie karczmy. Przy ulicy Conrada 5 jest miejsce, w którym stała na początku XX wieku restauracja Kaiserböbe. Najbardziej znaną restauracją jest restauracja w Grand Hotelu, uważana przez wiele lat jako najbardziej ekskluzywna i najstarsza w Sopocie. Jedną z pierwszych kawiarni, jakie spotkamy wysiadając z dworca jest kawiarnia Kinski, mieszczącą się w wybudowanym w 1898 roku budynku gdzie urodził się aktor Klaus Kinski. Informuje nas o tym tablica pamiątkowa. Pierwszy adres Monte Cassino 31 to dwupiętrowa kamieniczka wybudowana w stylu eklektycznym w 1891 roku. Kolejne numery 33 i 35 to już zespól kamieniczek neogotyckich budowanych dziesięć lat później na przełomie 1901 i 902 roku. Zloty Ul po paru latach zamknięcia i remontu w końcu na początku marca 2001 roku zaczął znowu przyjmować gości. Restauracja została odnowiona z niezwykłym rozmachem, zarazem dzieląc się na kawiarnie, restauracje i pub. Posmakować można kuchni południowo amerykańskiej i europejskiej. Kiedyś Złoty Ul był ulubioneym miejsce spotkań półświatka przestępczego, handlarzy walutą i złotem wpadających tu aby odpocząć lub pogadać o interesach.)

Sopot ma swoje miejsca pamięci i pomniki poświęconeważnym, historycznym wydarzeniom. Większość pomników nawiązuje do wydarzeń z drugiej wojny świtowej. Jest tu Pomnik Wojenny poświęcony poległym żołnierzom armii radzieckiej przy wyzwalaniu Sopotu. Pomnik Mieszkańców Sopotu ustawiony przed urzędem miasta oddaje hołd pomordowanym przez hitlerowców. Pomnik Sportowców oddaje cześć sportowcom, którzy zginęli w walne z Niemcami w okresie okupacji. Pomnik marynarzy poświęcono polskim marynarzom poległym w okresie wojny. Pomnik "Powrót Sopotu do Polski" upamiętnia datę wypędzenia Niemców przez Rosjan. Pomnik Armii Krajowej poświęcony jest żołnierzom AK. Pomnik esperantystów poświęcono ruchowi esperantystów i zlotowi tego ruchu w Sopocie. Pomnik Rybaka upamiętnia dawną osadę rybacką, która istniała w Sopocie przed powstaniem kurortu. W Sopocie można też odlaneźć pomnik Adama Mickiewicza i Fryderyka Chopina.

Sopot podzielony jest na następujące dzielnice :
- Brodwino, położone w środkowej części doliny kamiennego potoku.
- Gręzowo, zwane także leśną polaną.
- Karlikowo, graniczące z Gdańskiem, położone na wschodnio - południowej części miasta.
- Kamienny, Potok położona na granicy z Gdynią, północna część miasta.
- Osiedle Mickiewicza, graniczące z Trójmiejskim Parkiem Krajobrazowym, w zachodniej części miasta.
- Przylesie, położone w środkowej części Doliny Gołębiowskiej.
- Stawowie, południowa część miasta położona granicząca z Gdańskiem i pasem Wysoczyzny Gdańskiej.
- Świemirowo, graniczące od północy z Stawowie i od wschodu z Karlikowem.

Problemów z komunikacją nie ma, gdyż po sopocie kursują autobusy, oraz szybka kolejka SKM. Pierwsze połączenie kolejowe łączące Gdańsk z Koszalinem uruchomiono w 1870 roku, spowodowało to wzrost frekwencji kuracjuszy w Sopocie. Miasto leżało na trasie kolejowej Berlin - Szczecin - Gdańsk i Gdynia - Warszawa. Niewątpliwie budowa Gdyni wpłynęła na zwiększenie znaczenia stacji kolejowej w Sopocie. Na początku lat dwudziestych pociągi z Torunia (z Warszawą nie miał jeszcze Gdańsk bezpośredniego połączenia) kończyły bieg na Głównym Dworcu w Gdańsku. Póżniej zatrzymywało się w Sopocie więcej pociągów dalekobieżnych: w 1939 roku - dziesięć, w tym siedem na Hel. Pomiędzy Sopotem i Gdańskiem kursowało w dni robocze czterdzieści pięć pociągów podmiejskich na dobę, zaś w dni świąteczne ponad trzydzieści. W godzinach szczytu pociągi kursowały nawet co dziesięć minut. Do Gdańska zatrzymywały się one tylko na stacji w Oliwie i we Wrzeszczu. Sama zaś jazda na trasie z Sopotu do Gdańska trwała dwadzieścia minut. W nocy pociągi kursowały co godzinę .Stan ten utrzymał się z niewielkimi zmianami przez cały okres międzywojenny.

W 1926 roku została uruchomiona linia autobusowa łącząca Sopot z centrum Gdańska. Pełniła ona tylko funkcję zastępczą, gdyż mieszkańcy Sopotu pracujący lub uczący się w Gdańsku, korzystali przede wszystkim z kolei. Jeszcze na początku lat 80-tych XX wieku istniała linia autobusowa 101 łącząca Gdynię - Sopot - Gdańsk, ale niestety nie była w stanie konkurować z szybką kolejką miejską i została zlikwidowana. O dużej ruchliwości i pośpiechu mieszkańców Sopotu zdaje się świadczyć liczba sprzedawanych na sopockim dworcu biletów kolejowych. W 1925 roku np. wynosiła 1 522 672, podczas gdy w tym samym czasie w kasach Gdańska Głównego sprzedano ich 3 445 006, a na porównywalnym z Sopotem dworcu we Wrzeszczu 1 065 940, zaś w Oliwie tylko 516 250. Na taką liczbę pasażerów wsiadających i wysiadających na sopockim dworcu na pewno mieli wpływ letnicy. Wiele relacji wskazuje jednak na to, że większość osób korzystających z usług kolei, zwłaszcza podmiejskich, stanowili mieszkańcy Sopotu. W latach dwudziestych coraz częściej na ulicach Sopotu zaczęły pojawiać się samochody. Na początku 1925 roku było 55 aut osobowych, osiem ciężarowych i dwanaście motocykli. Dziewięć lat później liczby pojazdów zarejestrowanych w Sopocie kształtowały się następująco: samochody osobowe - 133, samochody ciężarowe - 37 i motocykle - 148. Samochody stopniowo wypierały pojazdy konne i w 1937 roku były już w Sopocie trzy stacje benzynowe.

Dzięki uprzejmości Kierownictwa sopockiej witryny WWW.SOPOT.NET zamieściłem poniżej kilka wspaniałych ujęć dawnego Sopotu. Zdjęcia ukazują Sopot kilkadziesiąt lat temu.





















Powrót do strony poprzedniej

Powrót do strony głownej

Menu

O Półwyspie Helskim
Morze Bałtyckie
Perły naszej floty
Herby miast nadmorskich
Legendy
Alfabet Morse'a
O Trójmieście
O Kołobrzegu
Łeba i okolice
Latarnie morskie
Dla żeglarzy
Mierzeja Wiślana
Wybrzeże zachodnie
Ciekawostki
Człowiek Morza
Opowiadania
Kącik multimedialny
Pogoda
Banner