Wachty...

      Podczas rejsu żeglarze są podzieleni na wachty czyli kilkuosobowe, a w przypadku większych jednostek kilkudziesięciu osobowe grupy (drużyny). Każdą z wacht dowodzi oficer, który posiadał odpowiedni stopień. Kapitan, kuk, bosman i żaglomistrz nie są objęci systemem wachtowym.
Na dawnych statkach czas był odmierzany dźwiękiem dzwonu okrętowego tzn. ceremonia wybijania szklanek. Zwyczaj bardzo stary, pochodzący jeszcze z czasów, kiedy na statkach zegary stanowiły piaskowe klepsydry. W XVII wieku na okrętach wojennych były 24 zegary piaskowe, w tym: jeden zegar 3 - godzinny, jeden zegar 4 - godzinny, a pozostałe to półgodzinne i jednominutowe. Do odmierzania czasu wacht służyły klepsydry półgodzinne. Gdy piasek z górnej połówki przesypał się do dolnej to marynarz pełniący służbę – uderzał w dzwon - był to znak ile wachty już upłynęło. Po siódmym uderzeniu w dzwon, metalicznemu dźwiękowi towarzyszył melodyjny okrzyk wachtowego : Siódma minęła-a-a, ósma przemija-a-a !. Oznaczało to rychłe zakończenie wachty i sygnał przygotowania dla wachty zmieniającej lub podwachty. Podwachtę tworzyła wachta, która kończyła służbę ale musiała być jeszcze w ciągłym pogotowiu. Szczególnie w czasie trudnych warunków żeglugowych. Podwachta jest odwrotnością nadwachty. Nadwachta była objęta szczególną opieką i troską. Bez potrzeby nie była nigdy budzona wcześniej - aby była wypoczęta i gotowa do czekającej jej pracy.

W handlowych flotach europejskich rozróżnia się kilka systemów wacht, a mianowicie system wacht anglosaskich, skandynawskich i alarmowych. System alarmowy polegał na mobilizacji całej załogi. Każdy marynarz miał przydzielone odpowiednie stanowisko i wiedział co ma robić, zwłaszcza w sytuacjach zagrożenia dla statku, np. żegluga w sztormie, w wąskich i niebezpiecznych przejścia i podczas manewrów portowych.

Wachty anglosaskie przedstawiały się w następujący sposób:
20:00 - 24:00 pierwsza wachta rozpoczynająca
24:00 - 04:00 środkowa wachta zwana szarą lub "cmentarną"
04:00 - 08:00 poranna wachta
08:00 - 12:00 przedpołudniowa wachta
12:00 - 16:00 popołudniowa wachta
16:00 - 18:00 pierwsza "psia" (zmienna) wachta
18:00 - 20:00 druga"psia" (zmienna) wachta
Dwie "psie" wachty umożliwiały rotację marynarzy pełniących służbę. Było to korzystne ze względu na to, że każdy mógł mieć wachtę w innej porze dnia.

W systemie skandynawskim takiej rotacji nie było, a wachty dzieliły się następująco :
20:00 - 24:00 pierwsza wachta
24:00 - 04:00 "psia" wachta
04:00 - 08:00 wachta "świtowa"
08:00 - 14:00 przedpołudniowa wachta
14:00 - 20:00 popołudniowa wachta
Podczas postoju statku na kotwicy, wprowadzało się kilkuosobowe wachty kotwiczne, polegające na obserwowaniu widnokręgu, sprawdzaniu czy kotwica nie puściła, sprawdzaniu pozycji i zgłaszaniu przejścia innego statku. Pozostali członkowie załogi mieli czas wolny i zazwyczaj odsypiali nieprzespane noce. W czasie postoju statku w porcie, pełnione są wachty trapowe. Polegają one na tym, że zazwyczaj dwóch marynarzy (jeden na brzegu przed trapem, a drugi na pokładzie) w pełnym umundurowaniu witają, bądź żegnają odwiedzających statek gości. Podczas wejścia na statek honorowego gościa, marynarz stojący na brzegu gwiżdże w świst trapowy oddając salut wchodzącej osobie. Powinno to trwać do momentu wejścia takiej osoby na pokład.

czyli podsumowanie w punktach:
1.Zakresy obowiązków wacht itd. są obecnie sprawą wyłącznie zwyczajową, wynikającą z tradycji, czy przyjętych przez kapitana, armatora jachtu zasad.

2.Zwykle załogę dzieli się na 3 wachty na jachtach, na dużych na 4 wachty. Na jachtach o nielicznej załodze ustala się wachty sześciogodzinne. Na jachtach śródlądowych i prywatnych na ogół nie ma regularnych wacht (zob. jachting).

3.Zadania wacht w trakcie manewrów:
wachta pierwsza, (I oficer) obsługuje podczas manewrów żagle i cumy dziobowe
wachta druga, (II oficer) obsługuje śródokręcie
wachta trzecia, (III oficer) obsługuje żagle i cumy na rufie
Wachta, która pełni aktualnie służbę nazywana jest wachtą nawigacyjną lub służbową, w czasie żeglugi obsługuje w pełni jacht (prowadzenie sterowania, obsługa żagli, lin).

4.Obowiązki wachty nawigacyjnej (służbowej) w czasie żeglugi:
prawidłowe sterowanie i wykonywanie manewrów;
stała obserwacja stanu jachtu i sytuacji na morzu;
prowadzenie nawigacji (oficer wachtowy).

5. Określenia wachty ze względu na pełnioną służbie:
Nadwachtą jest wachta, która ma objąć służbę w następnej kolejności;
Podwachtą jest wachta, która zakończyła służbę (w razie potrzeby większej liczby ludzi przy wykonywaniu jakiegoś manewru wzywa się na pokład w pierwszej kolejności podwachtę, ponieważ nadwachta powinna być wypoczęta);
wachta kambuzowa przygotowuje posiłki;
wachta portowa jest na jachcie podczas postoju w porcie (zapewnia bezpieczny postój w porcie, dozór nad jednostką);
wachta kotwiczna pełni służbę podczas postoju na kotwicy (zapewnia bezpieczny postój na kotwicy, gotowość podniesienia jej i podjęcia żeglugi).

Na podstawie opracowania Marcina Gruszczyka/ marynistyka.pl(Marek Ostasz) + Głowacki Włodzimierz, Biblioteczka Żeglarska: Żeglarstwo morskie, Wydaw. Sport i Turystyka, Warszawa 1979


Powrót do strony poprzedniej

Powrót do strony głownej

Menu

O Półwyspie Helskim
Morze Bałtyckie
Perły naszej floty
Herby miast nadmorskich
Legendy
Alfabet Morse'a
O Trójmieście
O Kołobrzegu
Łeba i okolice
Latarnie morskie
Dla żeglarzy
Mierzeja Wiślana
Wybrzeże zachodnie
Ciekawostki
Człowiek Morza
Opowiadania
Kącik multimedialny
Pogoda
Banner